Dat lüütji Huus

Dat lüütji Huus

Dat lüütji Huus in d’ Moor,
up günntsied van de groode Kuul –
wor an d’ Sömmerwäch de Törfbüld steit,
un up d’ Warf de ole Eekenkoar.

Dat Huus ünner de Barkenbööm,
mit een Rägenbakk an d’ Buterdör,
wor sükk up d’ Dakk de Rieder dreit
över drööge griese Reiten,
mit dat Uulenlokk dorvöör.

De lüütji Koat mit hör twee Koamers,
wor in de Köäk dat Törffüür luntjiet –
wor Moder Stint de ole Melkbumm
noch mit Sand un Sodoa schwientjiet.


An dat de Tied vööröver geit
mit siene luude Klöären,

oahn dat de Welt de Dach verdreit
mit sien verdreit Geböören.

Dat Huus seech ikk in Nachtens Droom,
mien Kinnertied wee ik veel dor –
seet jachternd in de Kaarsenboom,
mien Buuk van aal de Kaarsen schwoar.


Ikk wee up Opas Nakk an schwääven,
as wenn mi sieden Flöägels droagen –
flooch kreiend dör de Sömmerhääven,
un mit mi duusend Vöägels floagen.

Mien Kinnertied de licht so wiet,
ach – wee ikk doch noch moal so blied.

Dit lüütji Huus in d’ Moor,
dor an de geele Sömmerwäch
mit de deep utfoahren Spoar,
wat licht di doran,
Jung – nu säch.

Mien Haart is in dit lüütji Huus
trüchbleeven as ikk wächgoahn bün –
noa Joahr’n in Weltens Störmgebruus
moot ikk dorhen üm dor to leeven –
hevv blods dat lüütji Huus in d’ Sinn …

©ee

De Hääven is blau…

De Hääven is blau…

De Hääven is blau un sünnengeel,
dat schient hoast as in Itoaljenien.
Wacht man, sächt Opa un fleut noa sien Äsel,
dat is mi een bietji good Wäär toveel –
un stroakelt sien grieskoppschen Köäsel.

He hett man jüüst utschnakkt,
dor geit dat all los –
dat Wäär steit tomoal rein up d’ Kopp.
Een düstern Wulk – schwaart as dat Lokk up d’ Dönnerbalken
verdüstert de Sünn in d’ Schwiensgalopp –
un denn kummt dat ok all van boaben.

Dat gütt as ut Emmers – hollt gannich wäär up,
de Grund besteit blods noch ut Woater –
de See is wiet in dat Land verschoaben,
dat Woater schakkert de Dörpstroaten hoch –
netso as dor in Veneddich.

De Schlukkbuddels seilen as duun dör de Krooch
un nümms sitt vöör d’ Tresen un suppt hör dor leddich.©ee

ewaldeden©2015

Pingsten …

Pingsten …

Pingsten – wat is dat föör een Spiegöäkenkroam –
schleit mi dat in d’ Dörpkrooch tomööt.
In d’ Hörn hukeln twee Heeren und sitt eene Doam,
mit so komisch noa fröer utseegende Hööt.

De vertellt wat van Pingsten
un wat de Minschheit verwacht,
wenn vöör Gericht an denn jüngsten
Dach Gotts Hoamer doal kracht.

Eers hörns gannich hen,
de Mannslüü in d’ Krooch.
Beer un Schlukk sünd hör nörder,
schiens is dat genooch.

Doch tomoal word dat still –
de Lücht de word schwörder,
as wenn dor van boaben
een Boartkeerl wat särgen will.

Un Jeden versteit dat –
oahn dat groot wat geböört,
dat is as een Schienfatt,
dat denn Hääven tohört.

Nümms froacht mehr noa Pingsten,
un wat dat schall heeten –
sülvst denn Geringsten
hett tomoal een reinerd,

een anner Geweeten.

©ee

Muttertag – Moders Dach

Moders Dach

Ungedoo . . .

Well mien Geschichten käent, de käent joa sääker ok all mien Frünnd Texas Bill – mien olen Indioaner, as he sükk sülvst nöömt hett. De knustige Eekenboom mit de Klöär van een Törfsood. De Keerl mit dat weeke Haart in een steenbakken Körst. Noare Tieden hett he langer as veerteindoach beläävt. Oaber wenn he man blods een dröögen Knüv Brod har – de hett he an schmachtich Deerten verdeelt, un sülven Woater ut d‘ Tochschloot drunken.
He har een Oart van Natur – dor kunn so flink nümms anlangen. Säker – he much geern een Lütten drinken – ov ok woll een mehr, wenn sien Pinunsen dat denn lieden kunnen. Dat wee denn oaber woll mehr een Ploaster up aal de kört Stäen, de dat Lääven in sien Seel haun har.
Wo he sien Doagen tobroch, un wat he waarken dee – dat wee hüm schietegoal. Oaber twee Ekkpielers de harn siene Doagen.
Soaterdachsnoamiddachs muß he in sien Hauptskarteer wääsen. Sien Hauptskarteer nööm he een bestimmden Krooch. De Boostää, up de wi jüüst togaang weesen, de kunn noch so wiet wächlirgen – Soaterdachsnoamiddachs muß he dorhen – dat kunn wääsen wat wull.

Oaber up eens dor kunns Hüüs up boon – Sönndachsmörgens wenneer dat lächt wuur, denn – stunn he wäär an sien Boantji. Un wenn he veertich Kilometers to Foot lopen mußt har.
Un netso iistern trukk hüm dat eenmoal in d‘ Joahr noa Huus andoal – noa dat Huus mit de Duwen up de Böän, dat sien Kinnertied sehn har. Dit eenmoal in d‘ Joahr, dat wee jümmers de tweede Sönndach in d‘ Maimoand – Muttertag – as man ok woll sächt.
Een Nacht lang seet he denn up de ole Bank vöör dat lüütji Köälenhauerhuus – van Düsterworden bit in de eerste Mörgenlächte. He de niks äten, he de niks drinken, he de nich schmöken – he sää keen eenzich Word. Nich moal to sükk sülven.
Sien Moder, de lääv woll noch – oaber de is nie nich dorachterkoamen, dat hör Jung de Nacht up de ole Bank achter d‘ Huus tobrocht har. Irgendeen hollten Begääven har hüm in sien halfwussen Tied ut dat Öllerhuus dreeven.
Sieddem har he keen Toanenspitz mehr in dat Binnerennen sett – oaber he wuß sien Moder dor binnen manken de Müürn, un sulaang hör Waarmte in dat Huus wee, sulaang wee de tweede Sönndach in d‘ Maimond sien hoochsten Fierdach.
Ikk hevv hüm nie noa dat Bewennt föör sien Doon froacht. He har mi dor ok säker keen Antern dorup gääven.
Bit in een scheddrigen Moandnacht noa de tweede Sönndach in d‘ Mai. He stunn vöörtieds allwäär bi mi vöör de Dör.
Sien Moder wee dor nich mehr – hör Waarmte wee van disse Eer.
Dor hevv ikk dat eerste un eenzichmoal Troanen in sien Oogen sehn – un ikk hevv toweeten kräägen, wat in siene Halfmannstied passeert wee.
Ikk vertell jo dat, wiel, Texas Bill – de Indioaner – de is ok all up de Günntsied van d’ Lääven.
He har as jungen Kierl in duunen Kopp de Hand tägen sien Moder hoaben – un dit Krüüz hett he sien Läävdach up d‘ Pukkel droagen. Villich givt dat de een ov anner ’n van jo een bietji wat to denken.

©ee

De griese Katt …

De griese Katt …

Woahr di vöör dat bruunschgriese Watt,
wenn de Lücht an d’ Hääven de Welt di wiest –
denn düürt dat nich lang,
bit dat de griese Katt
över de Woaterkant kiest.

Denn helpen keen Schlengen,
keen Prikken, keen Poahlen –
denn kannst du ok nich noa de Luchten verhoalen.

Dat eenzich, wat denn de Richt hollen deit,
dat is dat Pingeln van d’ Füürtoorn
un de Keerl, de dor boaben up de Prikkenwacht steit.

Anners hörst du blods schakkern un galpen van Möven
un dat Woater, dat över de Schkippsplanken schleit.
Du kanns anners niks doon,
as bääden un tööven,
dat de natte Dod mit de griese Katt een annern Padd geit.

©ee

Der Weg zum Gipfel …

Der Weg zum Gipfel …

Boaven de Wulken
dor is de Hääven so free,
der Blick auf die Welt
is an elker Dach nee.

Das Hasten und Drängen
der täglichen Tage
verliert seine Längen,
ist nicht mehr nur Plage.

De Padd geit noa boaben,
noa de Steerns in de Nöächte -.
mit elker Trää klauterst du
een Stapp in de Höächte.

Un häst up de Spütz du
de Hääven beröört,
denn weets du
dat Een di dor hett rechtens föört.

©ee

Buurnjung un Maid.

Buurnjung un Maid.

Mien Stuuv de hett een Tüschendör
de geit in de anner Koamer
siet ewich steiht een Schapp dorvöör
mit Spieker un mit Hoamer

Up anner Sied dor woahnt woll nu
‘ne schmukke junge Deern
ikk hevv hör leev – ikk weet nich wu
ikk hevv hör doch so geern

See is bi us as Kökenmaid
as Kind van aarm Lüü Blood
mien Haart mi hoch ut Hals rutschleit
wenn ikk hör wat froagen moot

Mien Öllern sünd woll rieke Buurn
de dröfft dat rein nich weeten
dat ikk woll stoadich bün an d’ luurn
wor ikk hör kann bemööten

Güstern oabend dor wee d’ sowiet
ikk muss noch hen to melken
ikk help di gau – ikk hevv joa Tied
sächt see tägen Voaders Bölken

Noa d’ Melken hevvt wi us denn hööcht
see hett mi een Söten gääven
nu is mi dat ikk stoadich tööv
dat see mi schütt in’n Hääven

Dat Schapp kummt jeder Oabend bi d’ Sied
dat niks mi kann mehr hollen
ikk leev hör nu un alle Tied
ok tägen dat särgen van mien Ollen

©ee

Steernstünnen…

Up de Welt koam’n bün ikk to een Tied, as dat in Düütschland noch man bannich düster wee. Twee Doach vöör Hillichoabend nägenteinhunnerd-veerunveertich. Een Kaiserschnää bi mien Moder – ikk schier, glatt un oahn Runzeln – man även nich so verknüstert as Minschen sünd, wenn see sükk up normoalen Padd an d’ Lucht van de Welt quälen mooten.

As wull de leev Gott dat noch besünners rutstellen, har he mi up mien Kopp all laang schwaart Hoar in Krüllerns mitgääven.

Dat geböör in een heel düstern Tied ähm vöör Winachen. In een katolsch Sükenhuus mirden in dat evangeelsch Noorddüütschland. In dit (Kranken)Huus geev dat blossich Krüüzsüstern. Disse Froonslüüd (Nonnen), de man vandoach ok so geern as schwaart beteekend, de weesen domoals – in de noare Tied tüschen Dod un Darven – hellerde Luchtgestalten.

See weesen witte Engels kann man woll särgen. See hevvt Hillichoabend Veerunveertich versöcht, de Süken, de Verwundeten un de Hoapnungslosen in dat groote Elend een bääten Glooven trüchtogääven.

See sünd in de hillige Nacht bi Sirenengehuul un Fleegeralaarm mit de hollten Krüpp ut de Winachsgeschicht van Bäedstää to Bäedstää trukken.

Üm de Minschkes in de Bärden een bietji to trösten.

See wullen de Kreech een bääten vergääten moaken.

Um dat Wunner van Winachen een leeviged Gesicht to gääven, hevvt see mi in de Krüpp lächt. Ikk schall dorbi so blied utkääken hemm’n, dat de meesten van de süke Minschkes een spierke Freud mit noa Winachen rinnoahmen hevvt.

Een lütten Sett loater wee de Höäl van dat duusendjöärich Riek to Ennen.

De Minschen mussen ut dat deepe Lokk, in dat see seeten, rut kruupen. Wäär up de Böähn wor de Minschen aal tohop lääven.

Alleen mien Voader – de wull nich mehr krupen.

He wee mit oapen TBC – mit Schwindsük, as de Minschen domoals sächt hevvt – ut dd Kreech koamen, un is an de Schwindsük in Tweeunfüfftich denn dodblääven.

So muß mien Moder sörgen, kruupen un kraaben – dat wi as Famili wäär hoch- keemen.

Ikk as lütten Hüdel wee denn överall mit bi. Wenn ikk vandoach dor so bi langskiek – an de Joahren, in de de Tied sinnich so een bäten hellerder wur – denn weet ikk, dat mi mennichmoal sowat tofallen is, as de Minschen veerunveertich in dat Bunkerkrankenhuus van Sankt Willehad.

Ikk kann an disse Momanken mi besinnen, as wenn see güstern weesen.

So ok, wenn wi – Moder un ikk – de heele Dach in Oostfreesland ünnerwäägens weesen. Mit Moders oal Hüdschefüdel van Rad – see seet up d’ Soadel un ikk hukel in d’ Körf vörn vöör d’ Stüür. Un dat ok bi Störm un Unwäär.

Up de Hentuur noa Oostfreesland krüdel Moder över Sillenstää un Jewer. Bi Gembler in Moorwarfen de see näämich de eerste Tee un Schlukk ovläävern.

Wat Moder van Koopmann Gembler dorför trüchkreech, dat weet ikk nich mehr so nipp un nau – oaber wat ikk kreech, dat spöör ikk vandoach noch in mien Kusen.

In so een Tied tweemoal in d’ Wääk Goldnöäten to kriegen – all mörgens een grooten Spitztut vull – dat vergätt man sien Läävdach woll nich mehr.

Överall wor wi in Ossfreesland denn henkeemen – un dat weesen een büld Hüüs, kann ikk jo särgen – dor full een spierke wat för mi ov.

Man kunn mi dat domoals all ansehn – ikk har van lütt ov an een richtigen runnen Spekkbuuk. Wat Wunner oaber ok.

Bi Tant Leni in Bernuthsfeld düür dat meist Tieds een bäten langer. Äten un Drinken stunn all up d’ Toafel proat wenn wi in de Sandpadd noa hör Huusstää rindreiden. Liekers ok wat för een Tied dat wee.

Unkel Gustav de sörch dorför, dat ikk ok genooch van de beste Wurst un Schinken to äten kreech.

Van sien Olldachsboantje her wee he Schlachter – wenn he mi seech, denn lüchten sien Oogen.

Tant Leni hett moal sächt: Wenn Gustoav di sücht, hööcht hüm dat mehr, as wenn he sükk een moied Schlachtschwien ankikkt.

Dat wee all een heel besünnern Tied – domoals.

Eenzich bi mien Omoa – dor geev dat nix.

Mien Oma de wee so grannich – de is bi een vullen Spieskoamer verschmacht. See wull ok nümms bi sükk hemmen – aal Visiters, de bi hör in d’ Huus keemen, de wullen hör blossich beklaun. Dat meen see nich blods – nä, dat sää see ok jeden.

Omoa wee de groote Utnoahm.

Wor ikk anners ok henkeem – överall hevvt de Minschen mi wat Bääters weeten loaten.

Bi Djuren to’n Bispill – dor in d’ Bernuthsfelder Hoff – dor stunn för mi all jümmers Brause up d’ Tresen, wenneer Moders Rad an de Huusmüür klöäter. Well hett as Kind in de Tied woll all Brause krägen? Un dat ok noch in een ächten Krooch.

Foaken hett Moder mi ok een poar Stünnens bi Müllers, up de Buurnploatz an d’ Schossee noa Willmsfeld, loaten. See kunn denn woll oahn mi wat flinker dör d’ Moor koamen. För mi wee dat denn reinwäch Pleesär.

Ikk drüss mit Peer un Woagen foahren, ikk kunn rieden un aal dat doon, wor ikk Lüst up har.

As Renko Müller sien Patzmann – sotosärgen.

Oal Tant Müller mook mi to d’ Teetied jümmers Kaukau – ‘Schokolade’ sää see vörnähm. Vörnähm wee de Kaukau oaber ok – ut heel düster Kaukaupulver, mit Melk noch waarm van d’ Koo, mit een büld Melis un boaben up een Schöät geelen Room. Ji köänt jo denken, dat mi dat hööcht hett – un hulpen hett dat ok.

Wenn mi dat vandoach su dör de Kopp geit, denn denk ikk mennichmoal, dat wee, as wenn mi een Engel över d’ Haart strullert har.

Bi Koopmann Juilfs stook mi de Mamsell jedsmoal stiikum sööte Kringels to – de sünd för Ünnerwäägens, sää see denn to mi. Uphollen to kauen kunn ikk eers, wenn ikk de aal bit up d’ letzd vertimmert har.

Noa elker Dach in Oostfreesland mussen wi joa Oabends wäär noa Huus andoal. Över Tettens, Waddwarden un Hooksiel gung us Padd noa Südoosten to.

Hooksiel muß Moder stilkens mitnäämen wenn see in Oostfreesland hör Tee un Schlukk nich aal intuuschkt kräägen har.

Bakker Ulfers up d’ Siel de kreech denn de ‚Restbestände’ – dorför kreech mien Moder denn Bakkereewoaren. Wenn ikk nu spitzkreech, dat Hooksiel vöörut leech, denn har ikk tomoal een brannerich heeten Mors – un ikk kunn in mien Körf heel nich mehr stillsitten.

Ji froacht mi noa de Bewennt? Dat will ikk jo särgen – de Bewennt dat wee dat Ennen van een waarmen Krintstuut, dat Bakker Ulfers – wi weesen man neddegroad in d’ Dör – eenfach so ovbrook, un mi in mien lütji Füüsten geev.

Dat kunn noch so düster wääsen – un noch so een stäävigen Wind weihen – in disse Oogenblikk schien för mi de Süenn – un see seet woll mirden in Bakker Ulfers sien Haart.

Joa – dat hett een heel Büld van sükkse Sternstünn’ns in mien lütji Lääven gääven. Ikk hevv dat – glööv ikk – son bäten as mien Weirook, Gold un Myrre ankäken, denn veerunveertich to Winachen kunnen de hilligen dree Keunichs joa nich to mi her an de Krüpp koamen.

De Sternschnupp – dat hellste Lucht – de hevv ikk mirden de füfftiger Joahren sehn. Dat wee mien Tied bi Hein Vieth.

Hein Vieth de wee Melkmann – mit Peer un Woagen de he van Huus to Huus van d’ Bukk ut Melk verkoopen. Een ächten Koopmannsloaden har he ok bi us an de Ekk.

Tja – Hein Vieth, dat wee dör Gotts Föögen de Schweegervoader van mien Süster Tilly wurden. Wat wee dat toglieks een Glükk för mi.

Moder gung joa nich mehr schwaarthanneln un hamstern – dat Waark wee in achunveertich – noa de Währungsreförm vöörbi.

See seet nu Dach för Dach in d’ Uniförmwaark an d’ Neimaschin to güddern – för de Tommisuldoaten in alle Winden Kleedoasch tosoamen gallern. Mien Voader wee dod blääven – mien Süsters un Broers all ut d’ Huus – so wee ikk denn alleen.

Ikk wee een Schlöädelkind – dor geev dat bi us in de Kuntreien joa een Hüpen van.

Oabers rümstrieken, un nich weeten wat ikk mit de Tied moaken schull – dor hett mi de leev Gott för bewoahrt.

Ikk gung, wenn de School to Ennen wee – noa Hein Vieth in sien Klüterloaden to helpen. To doon geev dat dor stilkens wat för mi.

Wat in de Loaden verköfft wur, dat wee joa meist üm meist noch Sakkwoar. Well dat nich beläävt hett, de kann sükk dat hoast nich vöörstellen. In Tuten tomoaken bün ikk in disse Tied Weltmeister worden. Dat kann vandoach ok nümms mehr rejell.

In Unnerbarch ‚mundfertich’ moaken har ik ok een Schlach van wäch. Dor muß ikk näämich middachs un oabends een lütji Kist van proat stellen, wiel – wenn Hein Vieth sükk tüschenin gau een näähmen muß, bruks he mit de lütji Buddels nich so laang rümtütern.

Van Unnerbarch dor schall man joa elker Dach twee van drinken – dit ‚twee van drinken’, dat hett he woll up sien eegen Oart utlächt.

Anmaarkt hett man hüm dat nie – blossich sien Lääver, de hett dat woll aal upschrääven. As see hör Moat vull har, dor hett see sükk eenfak ovstäelt.

Bi eenunzsäßtich is sien Läävensklokk denn stoan blääven.

Wat he in disse eenunzsäßtich Joahren doan hett, is noa de Minschen hör schrääven Paragroafen villicht nich aal rechtens wäst – man, wat he mi goods doan hett – dorvöör sitt he mit Säkerheit nu mit Mors in d’ Paradeis.

Elker Oavend muß ikk eers mitäten, bevöör dat Fieroavend wee. Wat dor up d’ Disch keem in de Huushollen – ikk hevv dat mennichmoal nich foaten kunnt.

De Minschen, mit de ikk dat anners in mien lüütji Lääven so to doon har, de hevvt sowat domoals wiers nich eenmoal to sehn krägen.

Wenn ikk noa d’ Äten mit vullen Pans noa Huus hensteuster, denn wee ikk joa ok noch bepakkt van aal Sieden.

Mit allens wat Moder un ikk so ton Lääven bruksen. Ikk hevv woll nie een Penning för mien Helperee in d’ Hannen kräägen – oaber de Naturalien moken mehr ut as een Hüpen Mannslüü domoals verdeent hevvt.

So hevv ikk in mien Kinnerjoahren wiers Sterns to sehn kräägen, de för anner Minschen gannich an d’ Hääven stunnen.© ee

De Welt dör de Tieden up Platt …

De Welt dör de Tieden up Platt …

een düütschen Olldach van fiefunveertich an.

Ikk wee joa man de Lüttste, denn Jüngsten bi us in d‘ Huus. Wenneer ikk mit Moder ünnerwägens, ov Moder in Huus wee, denn wee dat föör mi meisttieds een moied Lääven. Denn har ikk niks uttostoahn an Stiepelichkeiten van mien ölleren Süsters un Broers. Wägen mien „Butenbeenshaftichkeit“ hefft see nämich stilkens meent mi dat Lääven su een bietji „solterk“ moaken to mussen. Dat mit de „Butenbeenshaftichkeit“ dor wuß ikk joa – anners as mien Süsters un Broers, de joa bannich veel öller weesen as ikk – nu rein noch ganniks van – dat hevv ikk eers veel loatere Joahren to weeten kräägen.

Wenneer Moder oaber alleen up Tuur to hamstern, verkopen ov vertuschken wee, denn hevv ikk blääven kunnt, wat dat heet, een Annern ünner Annern to weesen. Wenn Moder mi wägen irgendeen Bewennt in Huus loaten muß – wat joa foaker moal vöörkeem – denn mussen see sükk joa mit mi befoaten, hör anner Kinners. See kunnen denn nich elker hör eegen Padd goahn, wiel see joa so een lütten Schietbüdel an de Been’n bummeln harn, wat joa to aal Elend ok noch hör Broer wee. Mien Moder hett in hör loatere Joahren – wenneer de Schnakk dorup keem – woll jümmers sächt, dat ünner us Kinner een heel grooden Eenichkeit wäst is. Dat sää see oaber blossich, wiel see mit de Woahrheit nümms säär donn wull. Villicht wull see sükk ok blods sülven nich ingestoahn, dat dat in hör eegen Famili netso eegensüchtich un füünsch hergung, as in de meist anner Familin bi us in d‘ Kuntrei ok.

Mien Süsters un Broers de kunnen sükk näämich aalmitnanner van Lütt ov an heel nich utstoahn. Wat de Een sien Krei, dat wee de Anner sien Uul. Dat een moal wat föör de anner doan hett, dat wee denn wat seltens. Meist mok dat joa ok niks ut – dat wee joa överall in Huus un in Buten Bott genuch – see kunnen sükk joa fiegelinsch aal mitnanner ut d‘ Padd goahn.

In de Joahren, bit ikk noa de School henkeem hevv ikk ünner de Grooten een büld uttostoahn hat. Leevde ünner Süsters un Broers hevv ikk bit vandoach in mien Famili nich kennenliert. De hevvt jümmers tosehn, dat see wat in hör eegen Büngel kreegen. De Hals hevvt see bit vandoach ov bit to hör Ovlääven ni nich vullkriegen kunnt, un wenn dat noch soveel wee wat see dorinschoaven hevvt. Ikk hevv dat ni nich verstoahn kunnt. Sünners nich, dat nümms van mien Süsters un Broers ok blods eenmoal noa us Moder kääken hett – nichmoal as see all düchdich Süük wäst, un denn Upletzt in mien Aarms inschloapen is.

Mit dat, wat ikk dor nu jüüst vertellt hevv, bün ikk in de Tied van Vandoach rinstappt, wat ikk eelich noch gannich wull. Oaber dat wat ikk van Vandoagen vertellt hevv, dat hett siene Wuddels in de toennengoahnde Kreechstied un in de eerste Joahren dornoa.

Ikk hevv mien ‘Voader’ (Papiernvoader nööm ikk hüm bi) joa blods as een süüken, elennigen Kerl kennenliert. De lange Kreechsjoahren harn de Minschen joa aal wat wächnoahmen. Milljonen Minschen dat Lääven, anner Milljonen un Oabermilljonen hör Familin, hör Tohuus, hör Dakk över d‘ Kopp.

Armeen van Suldoaten hett de verloren Kreech dat Lääven noahmen – un wenneer see dat bietji Lääven behollen harn, denn hett he hör glieks noaderhand de Freeheit noahmen – see mussen de Voaderlandsche Dankboarkeit denn in de Wieden van Sibirien bi Woater un Kohlszopp ovknoien. Denn gröttsten Deel is denn dorbi ok noch ümkoamen, un licht noch irgendwons in dat wööste Land bediekt.

As de Irrsinn denn een Ennen funnen har, dor har mien Voader, as he van Bord no Huus to keem, TBC in sien Knoaken sitten. Netso as een büld anner Mannslüüd to de Tied ok. Schwindsüük wur dat domoals in d‘ Volk nöömt – dat schall ikk woll ni nich vergääten, denn dat Word wur us foaken genooch up de Stroaten achteranropen, un nich blods van anner Kinnergood. Ok utwussen Lüü wesen sükk dorto nich to schkoa. Sünners wenn see in Wiederwäch Düütsch Gauen upwussen un katholsch wesen.

Dorbi weesen de Familin mit een Tuberkulosen in hör Mirden tomeist veel bäter up Stükken un in Riech as de annern. Bi blods een Tuberkelsüüken in d‘ Huus muß de heele Familie näämich aal veer Wäken up d‘ Gesundheitsamt vörstellich warden, üm dat de Doktersch kieken unnen, ov sükk ok nümms bi denn Süüken anstoaken har.

So mook us Moder sükk aal dartich Doagen, mit us Drufel Kinner as son Steert achter sükk an, to Foot up de Padd in d‘ Staddje. Noa d‘ „Robert-Koch-Huus hen, dor bi Rudi Karstadt sien Koopmannsloaden tägenover. Dor stunnen in düster Koamern de heele Gerätschkuppen, mit de man de Minschen denn dörlüchten dee. Un wenn de Dokterschen denn ok blods een lütten Schkaa up de Lüngerflöägels sehn harn, denn wur man in een annern düstern Koamer glieks rönscht. Dat geev denn jümmers so gruselige schwaart/witte Biller, de de Dokterschen denn stilkens vöör een Lucht hullen un sükk dat een Tiedlang bekeeken, as wenn dat Dürers Albrecht moalt har.

De eerste Tied noa d‘ Kreechsennen geev dat noch keen Onibus bit to us noa buten, un de tweede Tied noa d‘ Kreech har us Moder keen Pennings föör de Billjetten in hör Knipke. So mussen wi lopen, denn Lopen dat kunnen wi good.

Dat Mitnannerutkoamen bi us in Karteer tüschen de Minschen mit Platt as Sproak un de van annerwonsher, dat wee van der eerste Stünnen an su nich dat Bestige.

De Minschen van hier und de Minschen van dor, de wesen van Huus ut woll meist „to anners“. See harn nich de glieke „Küan“ in d‘ Kopp, as mien Opa jümmers sää, wenneer dat moal irgendwons wäär tüschen de verscheeden dütschen Noabers düchdich kroakt har.

Irgendwat pass dor näämich eenfach nich in de Olldachsgesellschkupp tüschen van hier un van dor. Dat nu oaber nich Een in dat Denken indüükt, dat ikk mit mien Särgen de Minschen an d‘ Brett spieker, de in de letzte Kreechsdoagen üm hör un üm dat Lääven van hör Kinner sowiet lopen sünd as hör Footen hör droagen hevvt. Ikk meen mit keen Word de Minschen de flüchten goahn mussen – de hör Tohuus. de hör Wohnploatz verloaten mussen, wiel hör Voaderland van een büld Minschen to een Mörderland ümdreit worden wee. Ne … de meen ikk wiers nich. De weesen näämich eenfach blied un dankboar föör jeden Knüven Brot un föör jedet Dakk över de Kopp – ok wenneer dat noch so scheddrich un lüütji wäst is.

Ikk meen veelmehr de, de in de Vöörkreechstied van överall un ut elker grootdüütsch Hörns as Waarker föör de Kreechsmaschineree un de Scheepenboeree noa Kaisershoaben an de Woaterskant verschoaben worden sünd. Disse Part Frömmden un de Minschen van hier – dat wee dat Gemengsel, wat sükk nich mitnanner verdroagen hett.

Tomonnist de Ollen, denn bi us Kinners un bi dat Junggood, wat jüüst anfung sülven to freeän, dor wee dat meist üm meist anners. Wi sünd denn noch tosoamenwussen – bi de Ollen gung dat oaber schiens nich mehr.

De halvwussenen Jungkeerls un Maiden hevvt mitnanner in schulich Hörns versöcht to weeten to kriegen, wor dat Killern in hör Liev an fastmoakt wee, un wi Lütten, föör de hör Welt noch ut Kinner un Ollen un noch nich ut Jungs un Deerns tosoamensett wee, wi seeten aal mitnanner up de Tuungrund, ov hukelden an de Schlootskanten un ween an Schietkleien wat dat Tüüchs blods hergeev.

Dat Tüüchs, wat wi denn dorbi an d‘ Liev harn, dat seech denn meist ok dornoa ut. Us mook dat liekers niks ut, ok wenn us Öllern dat mennichmoal säker suur genooch upstödt is. Wi hevvt in Huus ni nich Schellns dorföör krägen (bit up eenmoal, dor har mien jüngsten Süster dat oaber ok wüggelk een spierke överdreeven mit dat „hör Tüüchs schidderk moaken“).

Annersrüm wur dat denn all eder een Schoo ton antotrekken. Wenn de een ov anner ut us Frünnenkring ut de Noaberschkupp sükk moal wäär nich mit sien scheddrige ov ok woll malörte Kledoasch noa sien Huus hentroo, wiel hüm dor – su säker as dat letzde Word in de Kaark – van Voader ov Moder een düchtigen Loach Hau verwachten dee, denn wee de Anlopstää de Köäken van Tant‘ Eden. Dor wur denn furrs dat Tüüchs wuschken un över de blenkernd Ümlöper an de iistern Köäkenoaben drööcht.

Dor wurn de verklömte Footen ov Hannen mit heete Bakksteenen upwaarmt, su dat dat Blood wäär kreiseln kunn.

Dor wur de tweiräten Büks ov Jakk van mien Moders flinke Hannen ünner de ole Neimaschin so kuustfaardich wäär tosoamengüddert, dat van dat Malör, van de Winkelrutz ov de Räät hoast ganniks mehr to sehn wee.

Dor wur so mennich Lokk in dat foaken eenzige Poar Strümp anne Been stoppt. Dorbi geev dat denn ok noch reschkoapen to äten un drinken. Bi us hung näämich jümmers wat van d‘ letzde Schlachten an d‘ Böän to dröögen.

Een Mettwurstkringel, dat wee dat Minnste wat een jeden van de Kinners mit up sien Padd noa Huus to kreech.

Wenn ikk so schriev, ‚wie seeten in d‘ Schiet an kleien, wat dat Tüüchs blods hergeev‘, denn mutt ikk dor an denken, wat dat vandoch doch üm Speelploatzen föör Kinner föör een Upstand moakt ward. Ikk kann denn blods so vöör mi henschmüstern, un mi mien Deel dorbi denken.

Mien Deel, dat sünd denn de Biller vöör mien binnerst Ooch, up de ikk us up Mors ov Kneen an d‘ Strooat sitten seech. De Hannen, de Aarms, de Beenen un foaken ok noch de Gesichten vull Schiet un vull Schmeer van us Wöhleree in d‘ Stroatengubel.

Säker hevvt wi foaker ok wat dorvan in Bekk un Pans kräägen – oaber dat dor glieks een van de Grooten achter us stunn to gielen, un vöör Sörch üm us bold ingung – dat hevvt wi ni nich beläävt.

Wat een Glükk ok, mach ikk vandoch blods särgen.

Wi hevvt keen Utschlach dorvan kräägen, ov sünd anners süük worden. Dodblääven is dorvan ok nümms van us Kinner.

Villicht har de een ov anner ünner us moal een poar Würms in sien Darms – man, denn geev dat van d‘ Huusdokter een reschkoapen Wurmkur över een poar Doagen, un allens wee wäär good up Stükken.

Ok dat anner, wor man de Minschen in de Billerkist van Tellewischen vandoach so maal mit moakt, un wat see denn jümmers bit up de Knoaken utschlachten – de Soak mit de Fäkalbakterin up de Wurst un de Kees de man in d‘ Koopmannsloaden ov ok up d‘ Wäkenmarkt kopen kann..

Opa hett dorto blods meent, dat us ole Huusschlachter Geerds dat ni nich kloarbrocht hett, de Deerten de he denn ünnerd Mest har, so schier ovtobunken. He leet an de Knoaken, de he jüüst in d‘ Füüsten har, tominnst noch de Huut an sitten.

Wenn wi ut de Büks mussen, denn gungen wi up d‘ Dönnerbalken achtern in d‘ Schüür, achter de laang Riech Koien to sitten – un wenn vandoch een ut de Tied vertellt, dat hett sükk noa jedermoal de Hannen wuschken, denn dröff ikk lövich so särgen, dat he lücht.

Hannenwaschken – wenn wi woahrhaftich sünd, dat geev dat blods eenmoal an d‘ Dach. Dat wee schnoabens, wenn wi to Beäd mussen. Un wenn wi Jungens dat henkräägen hevvt, denn wur ok dat noch geern „vergääten“.

Un överhaupts wee Woater doch een hooged Good, wat nich eenfach so föör Hannenwaschken verkleit worden drüss. Tomoal in de moorigen Landsträäken van Oostfreesland de meisten Pütten keen Drinkwoater hergeeven. Schiered Woater wee blods up de sandigen Eilands in de soltige Gägend to finnen.

Dör vandoagen mit dat „Woater soveel as man will“ ut de Müür, is de Woaterweert doch to een Fläägenscheet verkoamen. Anners wüür de Minschheit up dat Eerdenrund doch anners mit disse Gottsgoav ümgoahn.

Ikk wull dormit ok eelich blods särgen, dat wi dat domoals as Kinner van d‘ Gefööl her woll all rechtens moakt hevvt mit use Spoarsamkeit.

Wat denn ut de Kuul ünner de Dönnerbalken hoalt wur, dat keem doch meist dries in d‘ Tuun un wur ünnerspitt. Dorvan wussen un greuden denn aal de Planten un de Früchten, de as Äteree in de Grund seeten, üm irgendwenn up de Disch to koamen, un us de Buuk vulltomoaken.

Woveel Fäkalbakterin sünd dor woll in d‘ Runnen lopen? Van us Achtersten in d‘ Plumpsklosett, van d‘ Plumpsklo in d‘ Jauchbakk, van d‘ Jauchbakk in d‘ Tuun, van d‘ Tuun in de Tuunfrücht, van de Tuunfrücht in d‘ Äten, van dor in us Buuk un denn har sükk de Kring wäär schloaten. Hett dor ok blods eenmoal een Roadio- Bladdjeminsch een lüütji Reportoasch över moakt? Ni nich. Wat is us dordör woll nich aal dör de Nöäs goahn.

 Kiekkassens geev dat joa domoals noch nich – tominnst nich föör dat eenfache Volk as Schluurenkino. Wi mussen us noch up us eegens Hand wat infallen loaten. Infulln is us denn jümmers wat. Dat wee säker mennichmoal föör de Minschkes üm us to nich alltobest, oaber liekers – hööcht hett us dat jedermoal düchdich, wenn wi wäär een Annern dorbikräägen harn.

So heel van de Welt off wesen wi joa nu ok nich. Dat geev joa all dat ole Damproadio.

In de Woahnen, in de noch keen Elektrisch dör een Droaht van buten in de Huusen keem, dor stunn denn achter jeden „Rundfunkempfänger“ een Bakkbeest van Frachtwoagenakku föör de Bedrijf van de Kist, de bi de bäter Lüüd ut Hollt un bi de minner utstaffeerden Familin foaken ut Bakkalit wee.

In achtunveertich, glieks noadem dat neeä Geld as Düütschmark de scheddrige Rijksmark ovlöst har, stunn bi us tomoal een hoagelneeän Holltkasten up de Buddelee. Richtich moi bruunsch un sülvern gliem he us ut de schulich Eckk rut an.

„Grundig“ stunn dor in gülden Bookstoavens anschrääven. Vördem stunn an disse Stää een düsterschwaarten „Volksempfänger“ mit blods een Sender up sien Band, de man hören kunn – de man bit fiefunveertich hören drüff.

De bruunsche Oadi ut Östriek de har joa vöörtieds dorföör sörcht, dat he in jeden Huusholln in d‘ Grootdüütsch Riek ok good to hörn wee. „Von der Maas bis an die Memel – von der Etsch bis an den Belt“ klung dat denn jümmers in de twalf „Duusend Joahren“ dör elker Huus.

Bi us wee dries ok foaken wat anners to hörn, wenn us Moder un mien öllsten Broer föör de Kist hukelden un hoast dorinkrupen deen, üm dat see d’ok aal mitkreegen, wat dor so an Woahrheiten över Düütschland van Günntsiet de Kanoal, van dat ingelsch Eiland dör de Lüchten fluttern de. Mien Broer wee näämich ok domoals all een heel plietschen Fendt, wenn hüm dat dorüm gung, irgendwat in sien Richt to dreien. He har dat binnerwendige in de Bakkalitkist een bietji up Vördermann bröcht, as he dat nööm.

Noadem denn Dönitz in Holsteen sien Teeken ünner dat Kapitulatschonsverkloaren sett har, hett sükk dor joa nümms mehr an keert – in de Tied bit dorhen har dat oaber düchdich in d‘ Ooch goahn kunnt. Mit dodscheeten wesen de bruunschen Broers – ok bi us in de Noaberschkupp – up jederfall fix bi de Hand.

An de ole Kist van „Volksempfänger“ drüssen wi Kinner us denn woll all moal an versöken, mit een bietji an dreien üm moal wat hellerdet ov wat düstered Kroaken ut de Membroan to hörn to kriegen. Dor har denn ok nümms wat dortägen to mulen. Bi dat niege Roadio dor wee da denn heel wat anners. Ov dat keem wiel dor in buten in een gülden Schrievtoch „Grundig“ anstunn, or ov dat an de Tasten leech, de dat Deert nu to de Knöpen noch har, or ov dat an de Pries leech, dat dor nümms anners ankoamen drüss. As Teeken van de niege Tied har us Moder dor näämich bi Roadioschoster Backhuus hoast 300 Mark up de Loadendisch henpakken mußt.

Dat niege Roadio dat drüffen wi denn man blods noch van wieden ankieken – un sülvst dat wee föör us Voader denn meist alltoveel, wenn he denn in Huus wee.

Van us Kinner hett sükk denn ok ni nich een troot, dat Wunnerwark ok blods antofoaten. Dor wull woll nümms een Pakk Hau riskeeren

Ikk wee jümmers blied, wenn ikk mien Voader nich in Huus wuss.

Wat bruksen wi oaber ok een Roadio. Wi harn doch een moien un langen witten Strand vöör de Huusdör lirgen, glieks bi de School vöör d‘ Diek an de Woaterskant. wi hullen us doch – wenn wi jüüst nich wat anners to beschikken harn – de meiste Tied butendieks up. De groode Düün un de Wischen in Groo un Penner dat wee use Welt. Dor geev dat föör us Kinner soveel to beschikken – wi kunnen dat foaken gannich aal mantjien, un vöör allens reet dat ni ov. ©ee 

Ewald Eden

Ikk froach mi…

Ikk froach mi…

Wat leev ikk eelich so an Oostfreesland
dit Landje an d’ Enn’n van d’ Welt
mit kladderich Rägen, Schietwäär un Stiem
un de Hääven foaken düster un schwaart

sünd dat de Minschen – sünd dat de Wieden
ov is dat eenfach dat oostfreeske Haart
ikk hevv mi dat nie noch nich sülven vertellt
ikk kann ok nich särgen woneem

ikk weet blods, dat ikk bannich muß lieden
wenn ikk nich mehr noa Oostfreesland henkeem
wat drivvt di dorhen – kriech ikk foaken to hörn
de Lüü dor kriegen hör Bekk doch nich oapen

see kieken di eder an as een Koo
luur’n göäksch achter di an
as weest du een Strieker ov een lichtfardich Froo
eers wenneer de Kööm hör Schnakkwoater givt

sücht man een bietji Lääven
un dat, wat denn ut hör Halsgatt drifft
versteist d’ nich un kanns niks up gääven
een büld Minschen buten Oostfreesland

de kummt dat so an – de seegen dat so
ikk do wat dortägen – foat hör bi de Hand
un wies hör Oostfreesland as een anner –
een moier Gedoo.

©ee